ΚΟΣΜΟΪΣΤΟΡΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΫΣΤΕΡΙΚΑ

Εστιάδες του Ι. Γρυπάρη

Βαθι 'άκραχτα μεσάνυχτα, τρισκότεινοι ουρανοί
παν' άπ' τη Πολιτεία τη κοιμισμένη
κι άξαφνα σέρνει του Κακού το Πνεύμα μία φωνή,
-τρόμου φωνή- κι όλοι πετιούνται φοβισμένοι.

-«Έσβησ'η άσβηστη φωτιά!» κι όλοι δρομούν φορά
τυφλοί μέσα στη νύχτα να προφτάσουν,
όχι μ' ελπίδα πως μπορεί ναν' ψεύτρα η συφορά
παρά να δουν τα μάτια τους και τη χορτάσουν.

Θαρρείς νεκροί κι απάρηασαν τα μνήματ'αραχνά
σύγκαιρα ορθοί για τη στερνή τη κρίση,
κι ενώ οι ανέγνωμοι σπαρνούν μες σε κακό βραχνά
μη τύχει, τρέμουνε, κανείς και τους ξυπνήσει.

Μ' ένα μονόχνωτο αναφυλλητό σκυφτοί
προς της Εστίας το ναό τραβούνε
και μπρος στη πύλη διάπλατα τη χάλκινη ανοιχτή
ένα τα μύρια γίνονται μάτια να δούνε.

Και βλέπουν: με της γνώριμης αρχαίας των αρετής
το σχήμα τ'ανωφέλευτο ντυμένες
στον προδομένο το βωμό εμπρός γονυπετείς
τις Εστιάδες τις σεμνές, μα κολασμένες.

Το κρίμα τους εστάθηκεν άβουλη ανεμελιά
κι αραθυμιά -σαν της δικής μας νιότης!
Μα η Άγια η Φωτιά, μια πού 'σβησε, δε την ανάβει πλια
ανθρώπινο προσάναμμα ή πυροδότης.

Κι όσο κι αν με τις φούχτες των σκορπίζουν στα μαλλιά
με συντριβή και με ταπεινοσύνη,
του κάκου! Στη χλιp χόβολη και μες στη στάχτη πλιp
σπίθας ιδέα ουδ'έλπιση δεν έχει μείνει

Κι είναι γραμμένη του χαμού η Πολιτεία, εχτός
αν πρι ο καινούριος ήλιος ανατείλει
κάμει το θάμα του ο ουρανός και στ' άωρα της νυχτός
μακρόθυμος τον κεραυνό του στείλει.

Κι αν πέσει πάνω τους, ας πέσει! όπως ζητά
το δίκιο κι οι Παρθένες το ζητούνε,
που ιδού τες, με τα χέρια τους στα ουράνια σηκωτά
και τη ψυχή στα μάτια τους τον προσκαλούνε.

................................................................
Τάχα το θάμα γένηκε; -Πες μου το να στο πω,
γνώμη άβουλη, γνώμη άδικη μιας νιότης
σαν τη δικιά μας, που 'σβησεν έτσι χωρίς σκοπό
κι ακόμα ζει και ζένεται- με το σκοπό της!

Διαβάζοντας μαζί το ποίημα του Γρυπάρη "Εστιάδες" αντιλαμβανόμαστε νομίζω με τον καλλίτερο τρόπο
την ψυχοσύνθεση του κοσμου και τα άκρα της ανθρωπινης συμπεριφορας μπρος σ' ενα κοσμοιστορικο γεγονος ("η Φωτιά, μια πού
'σβησε, δε την ανάβει πλια"). Η αντιδραση του οχλου ειναι ενδεικτικη, η αλλοφροσυνη και η περιεργεια
γινονται κινητρα για να ικανοποιησουν την επιθυμια τους για θέα, που κοντολογις θα ονομασω εδω κοσμουστερια.
Οι ανθρωποι εκεινοι ειναι μια μαζα απο φωνες, ειναι αυτο που λεγει ο ποιητης "ανεγνωμοι".
Οι "κολασμενες" Εστιαδες πληρωνουν θα ελεγε κανεις τα κριματα της "αβουλης ανεμελιας
κι αραθυμιας"ολων εκεινων που αμελησαν επιμελως, και δεν ειναι αλλοι παρα εμεις ("σαν της δικης μας
νιοτης"). Η "Αγια η φωτια" που εθεωρειτο απο ολους "ασβεστη", τωρα πια δεν αναβει
ουτε προκειται να αναψει, εκτος αν γινει κανενα θαυμα ("ταχα το θαμα γενηκε;"). Η ερωτηση
ειναι γεματη αγωνια και ενταση, που θα λεγε κανεις οτι εχει ενωθει με την κοσμουστερια
και την περιεργεια ολων εκεινων των ανεγνωμων και αβουλων οντων που εσπευσαν να δουν ιδιοις
ομμασι την φωτια σβησμενη. Ολα νομοτελειακα θα ακολουθησουν την πορεια της παρακμης ("κι ειναι
γραμμενη του χαμου η Πολιτεια..."), αν δεν επεμβει η ιδια η φυση, το ιδιο το συμπαν
και οι νομοι του ("αν πρι ο καινουριος ηλιος ανατειλει καμει το θαμα του, ο ουρανος και στ'
αωρα της νυχτος μακροθυμος τον κεραυνο του στειλει"). Η Πολιτεια που χαρακτηριζεται απο τον
ποιητη "κοιμισμενη" ειναι πραγματικα ηδη νεκρη, πνευματικα αποχαυνωμενη και "χωρις σκοπο κι ακομα
ζει και ζενεται -με το σκοπο της!". Ο Πυθαγορας ελεγε περιπου οτι ο υπνος ειναι θανατος και οποιος
κοιμαται ειναι νεκρος στην πραγματικοτητα. Στον Ησιοδο ο Υπνος και ο Θανατος ειναι αδερφια και παιδια της Νυχτας. Θυμηθηκα τωρα και μια μαντιναδα στο σημειο αυτο:
"Ζωη δεν ειναι να ξυπνας, να τρως και να κοιμασαι παλι, /ζωη ειναι να εισαι ξυπνιος οταν κοιμουνται οι αλλοι".
Πολλα σπουδαια πραγματα συνεβησαν, συμβαινουν και θα συμβαινουν, αλλα ποσοι απο μας ειναι εις θεσιν
να τα δουν και να τα εκτιμησουν; "Οι άνθρωποι, θα πει ο Α. ντε Μυσσε, εντυπωσιάζονται συνήθως, από πράγματα που δεν καταλαβαίνουν".
Παρομοιως ο Τσ. Λαμπρόζο θα ισχυριστει οτι "Ο αμόρφωτος άνθρωπος λατρεύει πάντοτε εκείνο που δεν μπορεί να καταλάβει". Κανουν επίσης πραγματα που δεν εχουν σημασια, αλλα η ιδεα οτι τα εκαναν αυτοι τους γεμιζει χαρα και μια ιδιοτυπη δοξα.
Η Δοξα για τους περισσοτερους ειναι η αναγνωριση και η δημοσιοτητα της στιγμης και οχι το
διηνεκες κλεος. Η επιφαση της δηθεν δοξας τους διαρκει οσο ειναι μονοι τους, εχουν την οιηση οτι ειναι σπουδαιοι,
αλλα, οπως ελεγε ο Μπ. Πασκαλ, "για τον άνθρωπο που αγαπάει μόνο τον εαυτό του, το πιο αβάσταχτο είναι να μείνει με τον εαυτό του".
Ετσι, αναγκαζονται να υπαναχωρησουν στην "δοξα" τους και να επανελθουν στις ταξεις των πληβειων, απ' οπου ξεκινησαν. Η ανθρωπινη
ιστορια παντα εδημιουργειτο ειτε απο τον κοσμο, το πληθος, το λαο ειτε απο εναν,αλλα βεβαιον ειναι οτι την εγραφε στο τελος ενας
για χαρη των πολλων. Το αιτημα πολλες φορες της ιστορικης αληθειας εθυσιαζετο στον βωμο του συμφεροντος και της κολακειας.
Μεσωι της ιστοριας διαιωνιζετο καθε φορα οι αποψεις ενος (ή και του συνολου που εκπροσωπουσε) μετατρεποντας τα κοσμοιστορικα
δρωμενα σε ελιξιριο της κοσμουστερικης ικανοποιησης του οχλου.