Δημοσίευση
από Τάλως » Σάβ 21 Σεπ 2013, 12:15
Από εργασία μαθητών γυμνάσιου (αποσπάσματα)
ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΒΑΜΟΥ
Στις μέρες μας έχει αρχίσει να ακούγεται η άποψη ότι δεν υπάρχουν ανώτερες και κατώτερες γλώσσες αλλά ότι όλες οι γλώσσες έχουν την ίδια αξία. Αυτό είναι τόσο παράλογο να το πιστεύει κανείς όσο το να πιστεύει ότι μπορούν σε έναν αγώνα δρόμου όλοι οι δρομείς να τερματίσουν ταυτόχρονα. Φυσικά, η κάθε γλώσσα έχει τη δική της αξία, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι όλες οι γλώσσες έχουν την ίδια αξία.
Για πολλούς μη-Έλληνες γλωσσολόγους και ανθρώπους του πνεύματος είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η Ελληνική γλώσσα (ιδιαιτέρως τα Αρχαία Ελληνικά) είναι η ανώτερη μορφή γλώσσας που έχει επινοήσει ποτέ το ανθρώπινο πνεύμα.
=====
ΠΛΟΥΤΟΣ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟΥ
Είναι γνωστή η έκφραση που χρησιμοποιούν οι Αγγλοαμερικάνοι όταν ψάχνουν να βρουν την κατάλληλη λέξη για κάποια έννοια «Οι Έλληνες θα έχουν μια λέξη για αυτό». Φράση την οποία πρώτος είχε γράψει ο καθηγητής Όλιβερ Τάπλιν στο βιβλίο του «Ελληνικό πυρ».
Ενώ η Αγγλική γλώσσα έχει, σύμφωνα με το μεγάλο Αμερικάνικο λεξικό Merriam-Webster περίπου 166.724 λεξίτυπους (σύμφωνα με το ίδιο λεξικό 41.214 από αυτές τις λέξεις είναι αμιγώς Ελληνικές, χωρίς να υπολογίζουμε τις σύνθετες και τις Ελληνογενείς), η ελληνική γλώσσα περιλαμβάνει ήδη, στην καταγραφή μέχρι λίγο πριν την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως 1.200.000 λεξίτυπους. Το εντυπωσιακό αυτό νούμερο προκύπτει από το έγκριτο TLG (Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας), το οποίο ακόμα δεν έχει τελειώσει την καταγραφή όλων των Ελληνικών κειμένων. Εκτιμάται μάλιστα ότι μόλις τελειώσει η καταγραφή, θα έχουν αποθησαυριστεί ίσως μέχρι και 2.000.000 λεξίτυποι.
=========
Η ΑΚΡΙΒΟΛΟΓΙΑ
Στα Αγγλικά το ρήμα και το ουσιαστικό συχνά χρησιμοποιούν ακριβώς την ίδια λέξη π.χ. «drink» που σημαίνει «ποτό» και «πίνω». Επιπλέον τα ονόματα δεν έχουν κλίσεις. Για παράδειγμα, στα Ελληνικά λέμε «ο Θεός, του Θεού, τω Θεώ, τον Θεόν, ω Θεέ» ενώ στα Αγγλικά έχουμε μια μόνο λέξη για όλες αυτές τις έννοιες το «God».
Συνέπεια των παραπάνω είναι οτι η Αγγλική γλώσσα δεν μπορεί να είναι λακωνική όπως η Ελληνική, καθώς για να μην είναι διφορούμενο το νόημα της εκάστοτε φράσης, πρέπει να χρησιμοποιηθούν επιπλέον λέξεις. Για παράδειγμα η λέξη «drink» σαν αυτοτελής φράση δεν υφίσταται στα Αγγλικά, καθώς μπορεί να σημαίνει «ποτό», «πίνω», «πιες» κλπ. Αντιθέτως στα Ελληνικά η φράση «πιες» βγάζει νόημα χωρίς να χρειάζεται να βασιστείς στα συμφραζόμενα για να καταλάβεις το νόημα της.
Το ίδιο πρόβλημα, σε πολύ πιο έντονο φυσικά βαθμό έχει και η Κινέζικη γλώσσα. Επειδή οι απλές λέξεις είναι λίγες, έχουν αποκτήσει πάρα πολλές έννοιες, για να καλύψουν τις ανάγκες της έκφρασης π.χ. «σι» = γνωρίζω, είμαι, ισχύς, κόσμος, όρκος, αφήνω, θέτω, αγαπώ, βλέπω, φροντίζω, περπατώ, σπίτι κλπ. Ίσως να υπάρχει μια ελαφρά διαφορά στον τονισμό, αλλά δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί πως θα μπορούσαν να υπάρχουν δεκάδες διαφορετικοί τονισμοί για μια μονοσύλλαβη λέξη, ώστε να ξεχωρίσουν φωνητικά όλες οι πιθανές της έννοιες. Αλλά ακόμα και να υπάρχει, πως είναι δυνατό να καταστήσεις ένα σημαντικό κείμενο (π.χ. συμβόλαιο) ξεκάθαρο;
Αξίζει να πούμε ότι το προσόν της ακριβολογίας το διαθέτει σε μεγάλο βαθμό και η Γερμανική γλώσσα. Έχει βέβαια λιγότερες καταλήξεις από την Ελληνική σε ρήματα και ουσιαστικά αλλά έχει πτώσεις, και μάλιστα και δοτική, η οποία στη Νέα Ελληνική δεν υπάρχει πλέον.
=============
Η ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑ
Στην Ελληνική γλώσσα ουσιαστικά δεν υπάρχουν συνώνυμα, καθώς όλες οι λέξεις έχουν λεπτές εννοιολογικές διαφορές μεταξύ τους. Για παράδειγμα, η λέξη «λωποδύτης» χρησιμοποιείται για αυτόν που βυθίζει το χέρι του στο ρούχο (λωπή) και μας κλέβει κρυφά δηλαδή, ενώ ο «ληστής» είναι αυτός που μας κλέβει φανερά, μπροστά στα μάτια μας.
Η Ελληνική γλώσσα έχει λέξεις για έννοιες οι οποίες παραμένουν χωρίς απόδοση στις υπόλοιπες γλώσσες, όπως άμιλλα, θαλπωρή και φιλότιμο. Επίσης ,μόνο η Ελληνική γλώσσα ξεχωρίζει τη ζωή από το βίο, την αγάπη από τον έρωτα. Μόνο αυτή διαχωρίζει, διατηρώντας το ίδιο ριζικό θέμα, το ατύχημα από το δυστύχημα, το συμφέρον από το ενδιαφέρον.
=======
ΓΛΩΣΣΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ
Το εκπληκτικό είναι ότι η ίδια η ελληνική γλώσσα μας διδάσκει συνεχώς πώς να γράφουμε σωστά. Μέσω της ετυμολογίας, μπορούμε να καταλάβουμε ποιος είναι ο σωστός τρόπος γραφής ακόμα και λέξεων που ποτέ δεν έχουμε δει ή γράψει. Για παράδειγμα, η λέξη «συγκεκριμένος» δεν μπορεί να γραφτεί «συγκεκρυμμένος», καθώς προέρχεται από το «κριμένος» (αυτός που δηλαδή έχει κριθεί) και όχι από το «κρυμμένος» (αυτός που έχει κρυφτεί). Παραδείγματα τέτοιου είδους υπάρχουν άπειρα.
Άρα λοιπόν το να υπάρχουν πολλά γράμματα για τον ίδιο ήχο (π.χ. η, ι, υ, ει, οι κλπ.) όχι μόνο δε θα έπρεπε να μας δυσκολεύει, αλλά αντιθέτως να μας βοηθάει στο να γράφουμε πιο σωστά, εφόσον βέβαια έχουμε μια βασική κατανόηση της γλώσσας μας. Επιπλέον, η ορθογραφία με τη σειρά της μας βοηθάει αντίστροφα στην ετυμολογία και στην ανίχνευση της ιστορικής πορείας της κάθε μίας λέξης.
=========
Η ΣΟΦΙΑ
Στη γλώσσα έχουμε το σημαίνον (τη λέξη) και το σημαινόμενο (την έννοια). Στην Ελληνική γλώσσα αυτά τα δύο έχουν πρωτογενή σχέση, καθώς αντίθετα με τις άλλες γλώσσες το σημαίνον δεν είναι μία τυχαία σειρά από γράμματα. Γι αυτόν τον λόγο πολλοί διαχωρίζουν τα ελληνικά σαν «εννοιολογική» γλώσσα από τις υπόλοιπες «σημειολογικές» γλώσσες.
Μάλιστα ο μεγάλος φιλόσοφος και μαθηματικός Βένερ Χάιζενμπεργκ είχε παρατηρήσει αυτή τη σημαντική ιδιότητα για την οποία είχε πει «Η θητεία μου στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα υπήρξε η σπουδαιότερη πνευματική μου άσκηση. Στη γλώσσα αυτή υπάρχει η πληρέστερη αντιστοιχία ανάμεσα στη λέξη και στο εννοιολογικό της περιεχόμενο».
Όπως μας έλεγε και ο Αντισθένης, «αρχή σοφίας, η των ονομάτων επίσκεψις». Για παράδειγμα, ο «άρχων» είναι αυτός που έχει δική του γη (αρά=γη+έχω). Και πραγματικά, ακόμα και στις μέρες μας είναι πολύ σημαντικό να έχει κανείς δική του γη, δικό του σπίτι. Ο «βοηθός» σημαίνει αυτός που στο κάλεσμα τρέχει (βοή=φωνή+θέω=τρέχω). Ο αστήρ είναι το αστέρι, αλλά η ίδια η λέξη μας λέει ότι κινείται, δεν μένει ακίνητο στον ουρανό («α» στερητικό+στήρ από το ρήμα «ίστημι» που σημαίνει στέκομαι).
Έχουμε τη λέξη «ωραίος» που προέρχεται από την «ώρα». Διότι για να είναι κάτι ωραίο, πρέπει να έρθει και στην ώρα του. Ωραίο δεν είναι ένα φρούτο ούτε άγουρο, ούτε σαπισμένο, και ωραία γυναίκα δεν είναι κάποια ούτε στα 70 της αλλά ούτε φυσικά και στα 10 της. Ούτε το καλύτερο φαγητό είναι ωραίο όταν είμαστε χορτάτοι, επειδή δεν μπορούμε να το απολαύσουμε.
Το «άγαλμα» ετυμολογείται από το ρήμα «αγάλλομαι» που σημαίνει ευχαριστιέμαι επειδή όταν βλέπουμε ένα όμορφο αρχαιοελληνικό άγαλμα η ψυχή μας αγάλλεται. Και από το θέαμα αυτό επέρχεται η αγαλλίαση. Αν κάνουμε όμως την ανάλυση της λέξης αυτής θα δούμε ότι είναι σύνθετη από το ρήμα αγάλλομαι+ίαση (γιατρειά). Άρα για να συνοψίσουμε, όταν βλέπουμε ένα όμορφο άγαλμα (ή οτιδήποτε όμορφο), η ψυχή μας αγάλλεται και γιατρευόμαστε. Και πραγματικά, γνωρίζουμε όλοι ότι η ψυχική μας κατάσταση συνδέεται άμεσα με τη σωματική μας υγεία. Να κάνουμε και μια παρένθεση σε αυτό το σημείο. Μια και το έφερε η κουβέντα, η ελληνική γλώσσα μας λέει και τι είναι άσχημο. Από το στερητικό «α» και τη λέξη «σχήμα» μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε τη σημασία της.
Σε αυτό το σημείο, δεν μπορούμε παρά να σταθούμε στην αντίστοιχη λατινική λέξη για το άγαλμα (που είναι και αυτή ελληνικής προέλευσης). Οι Λατίνοι ονόμασαν το άγαλμα statua από το ελληνικό «ίστημι» που σημαίνει «στέκομαι» και το ονόμασαν έτσι επειδή στέκει ακίνητο. Αξίζει να δούμε την τεράστια διαφορά μεταξύ των δύο γλωσσών, αυτό που σημαίνει στα ελληνικά κάτι τόσο βαθύ εννοιολογικά, για τους Λατίνους είναι απλά ένα ακίνητο πράγμα.
Μια και αναφέραμε τα Ελληνικά, ας κάνουμε άλλη μια σύγκριση. Ο «άνθρωπος» στα Ελληνικά ετυμολογείται ως το ον που κοιτάζει προς τα πάνω (άνω+θρώσκω=κοιτάζω) σε αντίθεση με τα υπόλοιπα τετράποδα θηλαστικά ζώα που κοιτάζουν προς τα κάτω. Αντίθετα, στα λατινικά ο άνθρωπος είναι «Homo» που ετυμολογείται από το χώμα. Το όν που κοιτάζει ψηλά στον ουρανό λοιπόν για τους έλληνες, σκέτο χώμα για τους Λατίνους. Είναι λογικό λοιπόν ότι μια γλώσσα που βασίστηκε στην ελληνική αντιγράφοντας την, εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να έχει τα ίδια υψηλά νοήματα.
Είναι προφανής η σχέση που έχει η γλώσσα με τη σκέψη του ανθρώπου. Όπως λέει και ο George Orwell στο αθάνατο έργο του «1984», απλή γλώσσα σημαίνει και απλή σκέψη. Εκεί το καθεστώς προσπαθούσε να περιορίσει μέσω της γλώσσας τη σκέψη των ανθρώπων, καταργώντας συνεχώς λέξεις. «Η γλώσσα και οι κανόνες αυτής αναπτύσσουν την κρίση», έγραφε ο Μιχάι Εμινέσκου, εθνικός ποιητής των Ρουμάνων. Μια πολύπλοκη γλώσσα αποτελεί μαρτυρία ενός προηγμένου πνευματικά πολιτισμού. Το να μιλάς σωστά σημαίνει να σκέφτεσαι σωστά, να γεννάς διαρκώς λόγο και όχι να παπαγαλίζεις λέξεις και φράσεις. Όπως σημειώνει και ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, πρώην υπουργός, πρώην πρόεδρος της δημοκρατίας και συγγραφέας «Όσο πιο προηγμένος είναι ο πολιτισμός ενός έθνους, τόσο πιο πλούσιες σε προϊστορία, και συνεπώς και σε ουσία, είναι οι λέξεις της γλώσσας. Με τη γλώσσα μεταδίδουμε λογικούς συνειρμούς και διεγείρουμε συναισθήματα. Κάθε λαός έχει τη γλώσσα που του αξίζει. Στη γλώσσα, όπως και στα τραγούδια του, εναποθηκεύεται ο πολιτισμός του. Είναι ο πιο αδιάψευστος μάρτυρας της ιστορικής του συνείδησης και της ιστορικής του συνέχειας».
=======
ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ
Τα Ελληνικά είναι η μόνη γλώσσα στον κόσμο που ομιλείται και γράφεται συνεχώς επί 4.000 τουλάχιστον συναπτά έτη.Ο ίδιος ο Οδυσσέας Ελύτης είπε «Εγώ δεν ξέρω να υπάρχει παρά μία γλώσσα, η ενιαία Ελληνική γλώσσα. Το να λέει ο Έλληνας ποιητής, ακόμα και σήμερα, ο ουρανός, η θάλασσα, ο ήλιος, η σελήνη, ο άνεμος, όπως το έλεγαν η Σαπφώ και ο Αρχίλοχος, δεν είναι μικρό πράγμα. Είναι πολύ σπουδαίο. Επικοινωνούμε κάθε στιγμή μιλώντας με τις ρίζες που βρίσκονται εκεί. Στα Αρχαία.». Ο μεγάλος διδάσκαλος του γένους Αδαμάντιος Κοραής είχε πει «Όποιος χωρίς την γνώση της Αρχαίας επιχειρεί να μελετήσει και να ερμηνεύση την Νέαν, ή απατάται ή απατά». Ενώ ο Γεώργιος Σεφέρης γράφει «Από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε την ίδια γλώσσα».
Παρόλο που πέρασαν χιλιάδες χρόνια, όλες οι Ομηρικές λέξεις έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα. Μπορεί να μην διατηρήθηκαν ατόφιες, άλλα έχουν μείνει στην γλώσσα μας μέσω των παραγώγων τους. Μπορεί να λέμε νερό αντί για ύδωρ αλλά λέμε υδροφόρα, υδραγωγείο και αφυδάτωση. Μπορεί να μην χρησιμοποιούμε το ρήμα δέρκομαι (βλέπω), αλλά χρησιμοποιούμε την λέξη οξυδερκής. Μπορεί να μην χρησιμοποιούμε την λέξη αυδή (φωνή) αλλά παρόλα αυτά λέμε άναυδος και απήυδησα. Τα παραδείγματα που θα μπορούσαμε να αναφέρουμε εδώ είναι πραγματικά αμέτρητα.
===========
Η ΕΥΛΥΓΙΣΙΑ
Στα Ελληνικά υπάρχει μία μεγάλη ελευθερία ως προς τον σχηματισμό προτάσεων. Για παράδειγμα η φράση «Ο κλέφτης άρπαξε την τσάντα» μπορεί να διατυπωθεί με τους εξής 6 διαφορετικούς τρόπους:
Ο κλέφτης άρπαξε την τσάντα.
Ο κλέφτης την τσάντα άρπαξε.
Άρπαξε την τσάντα ο κλέφτης.
Άρπαξε ο κλέφτης την τσάντα.
Την τσάντα άρπαξε ο κλέφτης.
Την τσάντα ο κλέφτης άρπαξε.
Η σημασία αυτού δεν είναι καθόλου μικρή. Πρώτα από όλα μπορούμε με τις ίδιες ακριβώς λέξεις να τονίσουμε διαφορετικά πράγματα, αποδίδοντας πιο ακριβείς έννοιες/νοήματα. Για παράδειγμα όταν ξεκινάμε την φράση με την λέξη «άρπαξε», τότε δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην πράξη, ενώ αν ξεκινήσουμε με την λέξη «την τσάντα», τότε δίνουμε έμφαση στο αντικείμενο. Μπορούμε να εκφράσουμε καλύτερα τις σκέψεις μας και τον ψυχικό μας κόσμο. Έχουμε πολύ μεγαλύτερη επιλογή, δεν μας περιορίζει η γλώσσα βάζοντας μας σε καλούπια.
Δεύτερον, μπορούμε να μεταβάλλουμε την ηχητική εκφορά της κάθε φράσεως, ανάλογα ίσως και με τα συμφραζόμενα, ώστε να παράγεται κάθε φορά το πιο επιθυμητό αποτέλεσμα. Αυτή η ιδιότητα της γλώσσας, έχει άμεση επίδραση σε κάτι που αναφέραμε νωρίτερα, στην μουσικότητά της.
Το χαρακτηριστικό αυτό το έχει σε μεγάλο βαθμό και η Γερμανική γλώσσα.
============
SystemFreaks™
