ΧΡΕΩΚΟΠΗΜΕΝΗ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
Δημοσιεύτηκε: Κυρ 13 Ιαν 2008, 02:50
Από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ:
Τομή στη Μεταπολίτευση το 1981
Πώς βλέπει η ελληνική κοινή γνώμη την περίοδο 1974 - 2007, πώς
αξιολογεί τις αλλαγές, τι «νοσταλγεί» και τι θεωρεί αρνητική εξέλιξη
Του Γιαννη Μαυρη/ ymavris@publicissue.gr/ http://www.electionwatch.gr
Η έρευνα κοινής γνώμης για την Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία,
πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Public Issue για λογαριασμό της «Κ».
Αναδεικνύει σημαντικά συμπεράσματα για τις κοινωνικές αντιλήψεις, από
τις οποίες εμφορείται σήμερα το εκλογικό σώμα, αναφορικά με την
πρόσφατη πολιτική μας ιστορία. Από την αποτίμηση της μεταπολιτευτικής
περιόδου 1974 - 2007 προκύπτουν -μεταξύ πολλών- τέσσερα κομβικά
ζητήματα: 1) Η σημασία των εκλογών του 1981. 2) Η ιδιαίτερη βαρύτητα
που εξακολουθεί να αποδίδεται στη δεκαετία του '80 και στην πρώτη
διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, 1981 - 85, την οποία 4 στους 10 πολίτες (40%)
θεωρούν την καλύτερη της Μεταπολίτευσης. 3) Οι «ρωγμές» του
φιλοευρωπαϊσμού και 4) Η κρίση της συντηρητικής ηγεμονίας.
1. Οι εκλογές του 1981
Με βάση την έρευνα, απ' όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις της
μεταπολιτευτικής περιόδου, οι εκλογές του 1981 θεωρούνται από τους
πολίτες, με μεγάλη διαφορά, οι πιο σημαντικές. Το ποσοστό αξιολόγησής
τους (36%) είναι υπερδιπλάσιο από το αντίστοιχο των εκλογών του 1974
(16%) και πενταπλάσιο από εκείνο των εκλογών του 2004 (7%, οι τρίτες
πιο σημαντικές της μεταπολίτευσης). Το συγκεκριμένο εύρημα της έρευνας
επιβεβαιώνει, εμπειρικά, κάτι το οποίο ήταν ήδη γνωστό. Οι εκλογές της
18ης Οκτωβρίου του 1981 θεωρούνται, από αρκετούς ερευνητές, τομή στη
σύγχρονη ελληνική πολιτική ιστορία. Πρόκειται για το σημαντικότερο
πολιτικό γεγονός της μεταπολιτευτικής περιόδου. Το εκλογικό αποτέλεσμα
του 1981 (η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση) δεν υπήρξε ένα συγκυριακό
φαινόμενο, ούτε και ένα απλό παράγωγο της πρώτης μεταπολιτευτικής
περιόδου (1974 - 1981). Αντιθέτως, συμπύκνωσε τις διεργασίες ολόκληρης
της μετεμφυλιακής πολιτικής ιστορίας. Για πρώτη φορά, μετεμφυλιακά,
διακόπηκε η σχεδόν αδιάλειπτη διακυβέρνηση της χώρας από τις
συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις.
2. Η (κρυφή) γοητεία της δεκαετίας του '80
Στο πλαίσιο της έρευνας, οι ερωτώμενοι κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις
τέσσερις υποπεριόδους της Μεταπολίτευσης (1974 - 80, 1981 - 90, 1991 -
2000, 2001 - 07). Περισσότερο από κάθε άλλη περίοδο της
μεταπολιτευτικής εποχής, η δεκαετία του '80 έχει καταγραφεί στη
συνείδηση της ελληνικής κοινής γνώμης, ως η κατ' εξοχήν περίοδος των
μεγάλων αλλαγών για τη χώρα. Αυτήν την πεποίθηση φαίνεται να
ασπάζεται, χωρίς ιδιαίτερους ενδοιασμούς, σχεδόν ένας στους δύο
ερωτώμενους (48%). Μάλιστα, σε τρεις ηλικιακές ομάδες (35 - 44, 45 -
64 και 55 - 64 ετών), που αποτελούν σήμερα τον κορμό του εκλογικού
σώματος, η εν λόγω πεποίθηση συγκεντρώνει απολύτως πλειοψηφικά ποσοστά
(53%, 58% και 52% αντιστοίχως).
Πώς, όμως, έχει διαμορφωθεί αυτή η γενικευμένη συλλογική πεποίθηση,
που πιστοποιεί και τη μεταπολιτευτική πολιτική-ιδεολογική ηγεμονία του
ΠΑΣΟΚ και της «Αλλαγής»; Τι εγκαλεί στη συλλογική κοινωνική μνήμη; Τι
συμβολίζει η δεκαετία του '80 και γιατί εξακολουθεί να αξιολογείται
ακόμη τόσο υψηλά από τους πολίτες;
-Το πρώτο στοιχείο που αναδεικνύει η έρευνα της Public Issue, αφορά
την εθνική συμφιλίωση και την ολοκλήρωση του Κράτους Δικαίου. Είναι
γνωστό ότι με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία και την πρώτη
διακυβέρνηση της περιόδου 1981 - 1985, όχι μόνον εξαλείφθηκαν οριστικά
τα «υπολείμματα» του Εμφυλίου, αλλά επήλθε έπειτα από πολλές δεκαετίες
η κοινοβουλευτική «εκδίκηση», η ηθική και συμβολική «δικαίωση» των
ηττημένων. Δεν είναι ασύνδετο το γεγονός ότι, παρά τη νομιμοποίηση του
ΚΚΕ (1974), από τη Νέα Δημοκρατία, αποτέλεσε για τη λειτουργία του
πολιτικού συστήματος σαφώς σημαντικότερη τομή, απ' ό,τι η αναγνώριση
της Εθνικής Αντίστασης (1982), εν τούτοις, η δεύτερη αξιολογείται
θετικότερα από την πρώτη (70%, έναντι 65%).
-Το δεύτερο στοιχείο αφορά την επαγγελία και προώθηση του Κράτους
Πρόνοιας και το επίπεδο της αναδιανομής των εισοδημάτων. Στην
αξιολόγηση των σημαντικότερων μεταπολιτευτικών πολιτικών και θεσμικών
τομών, η δημιουργία του ΕΣΥ, του Εθνικού Συστήματος Υγείας, το 1983
κατατάσσεται 2η, με αμιγώς θετικές αξιολογικές κρίσεις 74%, στο σύνολο
των 20 σημαντικότερων της περιόδου 1974 - 2007.
Στις αντιλήψεις του κοινού, η δεκαετία του '80 έχει επισκιάσει τόσο το
πριν, τα πρώιμα κρίσιμα χρόνια (1974 - 80) μετάβασης και
σταθεροποίησης του δημοκρατικού καθεστώτος, όσο και το μετά (τη
δεκαετία του '90 και την τρέχουσα). Σήμερα, η ελληνική κοινή γνώμη,
δείχνει «καθηλωμένη», να τη «νοσταλγεί». Στη συνείδησή της, η δεκαετία
του '80, θεωρείται η δεκαετία κατά την οποία: α) Οι πολίτες διέθεταν
καλύτερο βιοτικό επίπεδο (40%), β) η οικονομία της χώρας ήταν σε
καλύτερη κατάσταση (35%), αλλά και γ) η Δημοκρατία λειτούργησε
καλύτερα (36%). Αντιθέτως, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες τρεις
περιόδους της μεταπολίτευσης, η δεκαετία που διανύουμε (2000 - 2007),
μπορεί να πιστώνεται: α) τα σημαντικότερα έργα υποδομής (47%), και β)
την (πολιτική) ενίσχυση της διεθνούς σχέσης της χώρας (32%), δεν
θεωρείται, εν τούτοις, τόσο σημαντική για τον μετασχηματισμό της
χώρας. Μόλις 16% την θεωρεί πιο σημαντική δεκαετία αλλαγών.
3. Ενταξη χωρίς ΟΝΕ
Επιπλέον, η στρατηγική επιλογή της διακυβέρνησης Σημίτη, για την
ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ και την υιοθέτηση του ευρώ (2001)
συγκεντρώνει σήμερα ποσοστό αμιγώς θετικών αξιολογήσεων μόνον 32%. Σε
αντίθεση με την Ενταξη στην ΕΟΚ (1981), που αξιολογείται απολύτως
θετικά από το 65%, καθώς και η είσοδος της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή
Ενωση, που αξιολογείται στην κορυφή όλων των μεταπολιτευτικών αλλαγών,
με ποσοστό 82%. Ακόμη, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι, με αθροιστικό
ποσοστό 42% αρνητικών αξιολογήσεων, η ένταξη στην ΟΝΕ, θεωρείται
σήμερα από την ελληνική κοινωνία η 3η σε σειρά κατάταξης πιο αρνητική
θεσμική αλλαγή ολόκληρης της μεταπολιτευτικής περιόδου, μετά την
παραπομπή του Α. Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο (56%) και τη
συγκυβέρνηση Ν.Δ. - ΣΥΝ (49%), το 1989.
4. Η κρίση της συντηρητικής ηγεμονίας
Τα τελευταία δύο χρόνια, με αφορμή τις κοινωνικές αντιπαραθέσεις για
την εκπαίδευση και το ασφαλιστικό έχει έρθει στην επιφάνεια ένα
ιστορικό και μονιμότερο χαρακτηριστικό της ελληνικής πολιτικής,
διακριτό και καθ' όλη τη διάρκεια της προδικτατορικής (μετεμφυλιακής)
περιόδου.
Η ιστορική αξιολόγηση της μεταπολιτευτικής εποχής, που προκύπτει με
βάση τα ευρήματα της έρευνας, τόσο στο επίπεδο των θεσμικών αλλαγών,
όσο και στο επίπεδο των αξιωματούχων, συνηγορούν στο εξής: η κρίση της
ιδεολογικής ηγεμονίας της συντηρητικής παράταξης, έναντι της
Αριστεράς, εξακολουθεί να υφίσταται. Η προσωποποίηση αυτής της τάσης
δεν είναι τυχαία. Ενας στους δύο πολίτες (48%) θεωρούν τον Αντρέα
Παπανδρέου τον σημαντικότερο πρωθυπουργό. Η ελληνική κοινωνία της
μεταπολίτευσης μπορεί να μην υπήρξε αριστερή κοινωνικά, αλλά υπήρξε
πολιτικά. Η άνοδος του κοινωνικού συντηρητισμού τις τελευταίες δύο
δεκαετίες, η πτώση του ΠΑΣΟΚ το 2004, αλλά και η εμφανής σημερινή του
αδυναμία, δεν έχουν οδηγήσει σε ευρύτερες ιδεολογικές ανατροπές. Το
'81, διατηρεί την αίγλη του, η διακυβέρνηση 1981 - 85 δεν δείχνει να
έχει «ξεθωριάσει» και η εικόνα του Α.Παπανδρέου παραμένει ανθεκτική.
Η σημερινή ελληνική κοινωνία, όταν αποτιμά τη σύγχρονη ιστορία της,
διακατέχεται από νοσταλγία, (ή) (και) αυταπάτες. Σίγουρα, όμως, το
πολιτικό της παρελθόν φαντάζει σήμερα περισσότερο ελκτικό από το
πολιτικό της παρόν.
Ιδεολογική πείνα
Tου Κώστα Ιορδανίδη
Η ιδεολογική ένδεια της συντηρητικής παρατάξεως είναι ενδεχομένως ένα
από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας που δημοσιεύει σήμερα η
«Κ», αλλά το πιθανότερο είναι ότι δεν πρόκειται να προκαλέσει κάποιον
ερεθισμό ή προβληματισμό στα επιφανή στελέχη της Νέας Δημοκρατίας.
Η μάχη στον ιδεολογικό τομέα στα χρόνια της μεταπολιτεύσεως εχάθη όχι
ελλείψεως επιχειρημάτων, αλλά διότι πρακτικώς δεν δόθηκε ποτέ. Η
συντηρητική παράταξη λειτούργησε συμπλεγματικά έναντι της Αριστεράς
και του Κέντρου, αποδεχόμενη το κατηγορητήριο των αντιπάλων.
Το γεγονός ότι οι πραξικοπηματίες της 21ης Απριλίου 1967 ανέτρεψαν τη
δεξιά κυβέρνηση της ΕΡΕ υπό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ελησμονήθη
πλήρως, όπως επίσης ότι κανένα από τα επιφανή στελέχη της δεν
συνεργάσθηκε με το στρατιωτικό καθεστώς.
Η επιβολή της δικτατορίας δεν αντιμετώπισε τη μαζική αντίδραση των
πολιτών -με εξαίρεση το Πολυτεχνείο, το 1973- και οι αντιστασιακές
ενέργειες είχαν συμβολικό κυρίως χαρακτήρα, αλλά η ιδεολογική
κατίσχυση της Αριστεράς υπήρξε αναμφισβήτητη.
Με την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, η συντηρητική
παράταξη αποπειράθηκε να δημιουργήσει νέο πλαίσιο ιδεολογικό, που
απεκλήθη μάλιστα «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός». Το εγχείρημα ήταν
ασαφές, στερείτο βάθους και επί της ουσίας σηματοδοτούσε την περαιτέρω
απομάκρυνση της Ν.Δ. από τις συντηρητικές αντίληψεις που προφανώς
θεωρήθηκαν ξεπερασμένες, αν και υιοθετούνται από τη συντριπτική
πλειοψηφία των ψηφοφόρων της Ν.Δ.
Σπασμωδικές κινήσεις ιδεολογικής διαφοροποιήσεως έγιναν επί του
Ευάγγελου Αβέρωφ, λίγους μήνες πριν από την εκλογική αναμέτρηση του
1981, προκειμένου να αντιμετωπισθεί το ανερχόμενο ΠΑΣΟΚ και για να
διαφοροποιηθεί προσωπικώς από τον τότε μετριοπαθή ηγέτη της Ν.Δ.
Γεώργιο Ράλλη. Αλλά το ιδεολογικό πλαίσιο που εξεπόνησε ο Αβέρωφ
παρίστανε με τρόπο, διόλου πειστικό, το ΠΑΣΟΚ ως μία λαίλαπα πολιτική
που απειλούσε την αστική δημοκρατία και φυσικά απερρίφθη από τους
πολίτες.
Ο κ. Κώστας Μητσοτάκης στη συνέχεια χαρακτήρισε τη Ν.Δ. αυθαιρέτως
-από την άποψη του αισθήματος των οπαδών της- ως τη «μεγάλη
φιλελευθέρα παράταξη», επιχειρώντας βιασμό ιστορικό, διόλου πειστικό,
αφού ο «φιλελευθερισμός» από άποψη πολιτική δεν έχει αυθυπαρξία εν
Ελλάδι και λειτουργεί μονάχα υπό μορφή μικρών αλλά δυναμικών ομάδων
στους κόλπους των κομμάτων εξουσίας.
Η ιδεολογική ένδεια που χαρακτηρίζει τη συντηρητική παράταξη θα ήταν
θέμα παρεμπίπτον, εάν δεν είχε αρνητικότατες επιπτώσεις, κατά την
άσκηση της κυβερνητικής πολιτικής από την Ν.Δ. Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ είχε
την πλήρη στήριξη των οπαδών του και όταν αναιρούνταν θέσεις που
υποτίθεται ήσαν αδιαπραγμάτευτες, όπως στην περίπτωση της παραμονής
των αμερικανικών βάσεων στην Ελλάδα. Ακόμη και στο τεχνικό θέμα της
εντάξεως της Ελλάδος στη ζώνη του ευρώ, το ΠΑΣΟΚ προσέδωσε διαστάσεις
«ιδεολογικές», μόνον στη δεύτερη τετραετία του κ. Κώστα Σημίτη εσύρθη
το κόμμα του Ανδρέα Παπανδρέου σε ένα ιδεολογικό κενό και αποξενώθηκε
από τους αριστερούς του ψηφοφόρους. Η υποβάθμιση της ιδεολογικής
πενίας που καταγράφει η δημοσκόπηση της «Κ» είναι ένα θέμα που πρέπει
άμεσα να αντιμετωπισθεί, αλλιώς η Ν.Δ. θα καταστεί απλώς κόμμα
διαχειρήσεως, δίχως ταυτότητα.
Τομή στη Μεταπολίτευση το 1981
Πώς βλέπει η ελληνική κοινή γνώμη την περίοδο 1974 - 2007, πώς
αξιολογεί τις αλλαγές, τι «νοσταλγεί» και τι θεωρεί αρνητική εξέλιξη
Του Γιαννη Μαυρη/ ymavris@publicissue.gr/ http://www.electionwatch.gr
Η έρευνα κοινής γνώμης για την Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία,
πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Public Issue για λογαριασμό της «Κ».
Αναδεικνύει σημαντικά συμπεράσματα για τις κοινωνικές αντιλήψεις, από
τις οποίες εμφορείται σήμερα το εκλογικό σώμα, αναφορικά με την
πρόσφατη πολιτική μας ιστορία. Από την αποτίμηση της μεταπολιτευτικής
περιόδου 1974 - 2007 προκύπτουν -μεταξύ πολλών- τέσσερα κομβικά
ζητήματα: 1) Η σημασία των εκλογών του 1981. 2) Η ιδιαίτερη βαρύτητα
που εξακολουθεί να αποδίδεται στη δεκαετία του '80 και στην πρώτη
διακυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, 1981 - 85, την οποία 4 στους 10 πολίτες (40%)
θεωρούν την καλύτερη της Μεταπολίτευσης. 3) Οι «ρωγμές» του
φιλοευρωπαϊσμού και 4) Η κρίση της συντηρητικής ηγεμονίας.
1. Οι εκλογές του 1981
Με βάση την έρευνα, απ' όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις της
μεταπολιτευτικής περιόδου, οι εκλογές του 1981 θεωρούνται από τους
πολίτες, με μεγάλη διαφορά, οι πιο σημαντικές. Το ποσοστό αξιολόγησής
τους (36%) είναι υπερδιπλάσιο από το αντίστοιχο των εκλογών του 1974
(16%) και πενταπλάσιο από εκείνο των εκλογών του 2004 (7%, οι τρίτες
πιο σημαντικές της μεταπολίτευσης). Το συγκεκριμένο εύρημα της έρευνας
επιβεβαιώνει, εμπειρικά, κάτι το οποίο ήταν ήδη γνωστό. Οι εκλογές της
18ης Οκτωβρίου του 1981 θεωρούνται, από αρκετούς ερευνητές, τομή στη
σύγχρονη ελληνική πολιτική ιστορία. Πρόκειται για το σημαντικότερο
πολιτικό γεγονός της μεταπολιτευτικής περιόδου. Το εκλογικό αποτέλεσμα
του 1981 (η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση) δεν υπήρξε ένα συγκυριακό
φαινόμενο, ούτε και ένα απλό παράγωγο της πρώτης μεταπολιτευτικής
περιόδου (1974 - 1981). Αντιθέτως, συμπύκνωσε τις διεργασίες ολόκληρης
της μετεμφυλιακής πολιτικής ιστορίας. Για πρώτη φορά, μετεμφυλιακά,
διακόπηκε η σχεδόν αδιάλειπτη διακυβέρνηση της χώρας από τις
συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις.
2. Η (κρυφή) γοητεία της δεκαετίας του '80
Στο πλαίσιο της έρευνας, οι ερωτώμενοι κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις
τέσσερις υποπεριόδους της Μεταπολίτευσης (1974 - 80, 1981 - 90, 1991 -
2000, 2001 - 07). Περισσότερο από κάθε άλλη περίοδο της
μεταπολιτευτικής εποχής, η δεκαετία του '80 έχει καταγραφεί στη
συνείδηση της ελληνικής κοινής γνώμης, ως η κατ' εξοχήν περίοδος των
μεγάλων αλλαγών για τη χώρα. Αυτήν την πεποίθηση φαίνεται να
ασπάζεται, χωρίς ιδιαίτερους ενδοιασμούς, σχεδόν ένας στους δύο
ερωτώμενους (48%). Μάλιστα, σε τρεις ηλικιακές ομάδες (35 - 44, 45 -
64 και 55 - 64 ετών), που αποτελούν σήμερα τον κορμό του εκλογικού
σώματος, η εν λόγω πεποίθηση συγκεντρώνει απολύτως πλειοψηφικά ποσοστά
(53%, 58% και 52% αντιστοίχως).
Πώς, όμως, έχει διαμορφωθεί αυτή η γενικευμένη συλλογική πεποίθηση,
που πιστοποιεί και τη μεταπολιτευτική πολιτική-ιδεολογική ηγεμονία του
ΠΑΣΟΚ και της «Αλλαγής»; Τι εγκαλεί στη συλλογική κοινωνική μνήμη; Τι
συμβολίζει η δεκαετία του '80 και γιατί εξακολουθεί να αξιολογείται
ακόμη τόσο υψηλά από τους πολίτες;
-Το πρώτο στοιχείο που αναδεικνύει η έρευνα της Public Issue, αφορά
την εθνική συμφιλίωση και την ολοκλήρωση του Κράτους Δικαίου. Είναι
γνωστό ότι με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία και την πρώτη
διακυβέρνηση της περιόδου 1981 - 1985, όχι μόνον εξαλείφθηκαν οριστικά
τα «υπολείμματα» του Εμφυλίου, αλλά επήλθε έπειτα από πολλές δεκαετίες
η κοινοβουλευτική «εκδίκηση», η ηθική και συμβολική «δικαίωση» των
ηττημένων. Δεν είναι ασύνδετο το γεγονός ότι, παρά τη νομιμοποίηση του
ΚΚΕ (1974), από τη Νέα Δημοκρατία, αποτέλεσε για τη λειτουργία του
πολιτικού συστήματος σαφώς σημαντικότερη τομή, απ' ό,τι η αναγνώριση
της Εθνικής Αντίστασης (1982), εν τούτοις, η δεύτερη αξιολογείται
θετικότερα από την πρώτη (70%, έναντι 65%).
-Το δεύτερο στοιχείο αφορά την επαγγελία και προώθηση του Κράτους
Πρόνοιας και το επίπεδο της αναδιανομής των εισοδημάτων. Στην
αξιολόγηση των σημαντικότερων μεταπολιτευτικών πολιτικών και θεσμικών
τομών, η δημιουργία του ΕΣΥ, του Εθνικού Συστήματος Υγείας, το 1983
κατατάσσεται 2η, με αμιγώς θετικές αξιολογικές κρίσεις 74%, στο σύνολο
των 20 σημαντικότερων της περιόδου 1974 - 2007.
Στις αντιλήψεις του κοινού, η δεκαετία του '80 έχει επισκιάσει τόσο το
πριν, τα πρώιμα κρίσιμα χρόνια (1974 - 80) μετάβασης και
σταθεροποίησης του δημοκρατικού καθεστώτος, όσο και το μετά (τη
δεκαετία του '90 και την τρέχουσα). Σήμερα, η ελληνική κοινή γνώμη,
δείχνει «καθηλωμένη», να τη «νοσταλγεί». Στη συνείδησή της, η δεκαετία
του '80, θεωρείται η δεκαετία κατά την οποία: α) Οι πολίτες διέθεταν
καλύτερο βιοτικό επίπεδο (40%), β) η οικονομία της χώρας ήταν σε
καλύτερη κατάσταση (35%), αλλά και γ) η Δημοκρατία λειτούργησε
καλύτερα (36%). Αντιθέτως, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες τρεις
περιόδους της μεταπολίτευσης, η δεκαετία που διανύουμε (2000 - 2007),
μπορεί να πιστώνεται: α) τα σημαντικότερα έργα υποδομής (47%), και β)
την (πολιτική) ενίσχυση της διεθνούς σχέσης της χώρας (32%), δεν
θεωρείται, εν τούτοις, τόσο σημαντική για τον μετασχηματισμό της
χώρας. Μόλις 16% την θεωρεί πιο σημαντική δεκαετία αλλαγών.
3. Ενταξη χωρίς ΟΝΕ
Επιπλέον, η στρατηγική επιλογή της διακυβέρνησης Σημίτη, για την
ένταξη της Ελλάδας στην ΟΝΕ και την υιοθέτηση του ευρώ (2001)
συγκεντρώνει σήμερα ποσοστό αμιγώς θετικών αξιολογήσεων μόνον 32%. Σε
αντίθεση με την Ενταξη στην ΕΟΚ (1981), που αξιολογείται απολύτως
θετικά από το 65%, καθώς και η είσοδος της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή
Ενωση, που αξιολογείται στην κορυφή όλων των μεταπολιτευτικών αλλαγών,
με ποσοστό 82%. Ακόμη, είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι, με αθροιστικό
ποσοστό 42% αρνητικών αξιολογήσεων, η ένταξη στην ΟΝΕ, θεωρείται
σήμερα από την ελληνική κοινωνία η 3η σε σειρά κατάταξης πιο αρνητική
θεσμική αλλαγή ολόκληρης της μεταπολιτευτικής περιόδου, μετά την
παραπομπή του Α. Παπανδρέου στο Ειδικό Δικαστήριο (56%) και τη
συγκυβέρνηση Ν.Δ. - ΣΥΝ (49%), το 1989.
4. Η κρίση της συντηρητικής ηγεμονίας
Τα τελευταία δύο χρόνια, με αφορμή τις κοινωνικές αντιπαραθέσεις για
την εκπαίδευση και το ασφαλιστικό έχει έρθει στην επιφάνεια ένα
ιστορικό και μονιμότερο χαρακτηριστικό της ελληνικής πολιτικής,
διακριτό και καθ' όλη τη διάρκεια της προδικτατορικής (μετεμφυλιακής)
περιόδου.
Η ιστορική αξιολόγηση της μεταπολιτευτικής εποχής, που προκύπτει με
βάση τα ευρήματα της έρευνας, τόσο στο επίπεδο των θεσμικών αλλαγών,
όσο και στο επίπεδο των αξιωματούχων, συνηγορούν στο εξής: η κρίση της
ιδεολογικής ηγεμονίας της συντηρητικής παράταξης, έναντι της
Αριστεράς, εξακολουθεί να υφίσταται. Η προσωποποίηση αυτής της τάσης
δεν είναι τυχαία. Ενας στους δύο πολίτες (48%) θεωρούν τον Αντρέα
Παπανδρέου τον σημαντικότερο πρωθυπουργό. Η ελληνική κοινωνία της
μεταπολίτευσης μπορεί να μην υπήρξε αριστερή κοινωνικά, αλλά υπήρξε
πολιτικά. Η άνοδος του κοινωνικού συντηρητισμού τις τελευταίες δύο
δεκαετίες, η πτώση του ΠΑΣΟΚ το 2004, αλλά και η εμφανής σημερινή του
αδυναμία, δεν έχουν οδηγήσει σε ευρύτερες ιδεολογικές ανατροπές. Το
'81, διατηρεί την αίγλη του, η διακυβέρνηση 1981 - 85 δεν δείχνει να
έχει «ξεθωριάσει» και η εικόνα του Α.Παπανδρέου παραμένει ανθεκτική.
Η σημερινή ελληνική κοινωνία, όταν αποτιμά τη σύγχρονη ιστορία της,
διακατέχεται από νοσταλγία, (ή) (και) αυταπάτες. Σίγουρα, όμως, το
πολιτικό της παρελθόν φαντάζει σήμερα περισσότερο ελκτικό από το
πολιτικό της παρόν.
Ιδεολογική πείνα
Tου Κώστα Ιορδανίδη
Η ιδεολογική ένδεια της συντηρητικής παρατάξεως είναι ενδεχομένως ένα
από τα πλέον ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας που δημοσιεύει σήμερα η
«Κ», αλλά το πιθανότερο είναι ότι δεν πρόκειται να προκαλέσει κάποιον
ερεθισμό ή προβληματισμό στα επιφανή στελέχη της Νέας Δημοκρατίας.
Η μάχη στον ιδεολογικό τομέα στα χρόνια της μεταπολιτεύσεως εχάθη όχι
ελλείψεως επιχειρημάτων, αλλά διότι πρακτικώς δεν δόθηκε ποτέ. Η
συντηρητική παράταξη λειτούργησε συμπλεγματικά έναντι της Αριστεράς
και του Κέντρου, αποδεχόμενη το κατηγορητήριο των αντιπάλων.
Το γεγονός ότι οι πραξικοπηματίες της 21ης Απριλίου 1967 ανέτρεψαν τη
δεξιά κυβέρνηση της ΕΡΕ υπό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο ελησμονήθη
πλήρως, όπως επίσης ότι κανένα από τα επιφανή στελέχη της δεν
συνεργάσθηκε με το στρατιωτικό καθεστώς.
Η επιβολή της δικτατορίας δεν αντιμετώπισε τη μαζική αντίδραση των
πολιτών -με εξαίρεση το Πολυτεχνείο, το 1973- και οι αντιστασιακές
ενέργειες είχαν συμβολικό κυρίως χαρακτήρα, αλλά η ιδεολογική
κατίσχυση της Αριστεράς υπήρξε αναμφισβήτητη.
Με την πτώση της δικτατορίας των συνταγματαρχών, η συντηρητική
παράταξη αποπειράθηκε να δημιουργήσει νέο πλαίσιο ιδεολογικό, που
απεκλήθη μάλιστα «ριζοσπαστικός φιλελευθερισμός». Το εγχείρημα ήταν
ασαφές, στερείτο βάθους και επί της ουσίας σηματοδοτούσε την περαιτέρω
απομάκρυνση της Ν.Δ. από τις συντηρητικές αντίληψεις που προφανώς
θεωρήθηκαν ξεπερασμένες, αν και υιοθετούνται από τη συντριπτική
πλειοψηφία των ψηφοφόρων της Ν.Δ.
Σπασμωδικές κινήσεις ιδεολογικής διαφοροποιήσεως έγιναν επί του
Ευάγγελου Αβέρωφ, λίγους μήνες πριν από την εκλογική αναμέτρηση του
1981, προκειμένου να αντιμετωπισθεί το ανερχόμενο ΠΑΣΟΚ και για να
διαφοροποιηθεί προσωπικώς από τον τότε μετριοπαθή ηγέτη της Ν.Δ.
Γεώργιο Ράλλη. Αλλά το ιδεολογικό πλαίσιο που εξεπόνησε ο Αβέρωφ
παρίστανε με τρόπο, διόλου πειστικό, το ΠΑΣΟΚ ως μία λαίλαπα πολιτική
που απειλούσε την αστική δημοκρατία και φυσικά απερρίφθη από τους
πολίτες.
Ο κ. Κώστας Μητσοτάκης στη συνέχεια χαρακτήρισε τη Ν.Δ. αυθαιρέτως
-από την άποψη του αισθήματος των οπαδών της- ως τη «μεγάλη
φιλελευθέρα παράταξη», επιχειρώντας βιασμό ιστορικό, διόλου πειστικό,
αφού ο «φιλελευθερισμός» από άποψη πολιτική δεν έχει αυθυπαρξία εν
Ελλάδι και λειτουργεί μονάχα υπό μορφή μικρών αλλά δυναμικών ομάδων
στους κόλπους των κομμάτων εξουσίας.
Η ιδεολογική ένδεια που χαρακτηρίζει τη συντηρητική παράταξη θα ήταν
θέμα παρεμπίπτον, εάν δεν είχε αρνητικότατες επιπτώσεις, κατά την
άσκηση της κυβερνητικής πολιτικής από την Ν.Δ. Αντίθετα, το ΠΑΣΟΚ είχε
την πλήρη στήριξη των οπαδών του και όταν αναιρούνταν θέσεις που
υποτίθεται ήσαν αδιαπραγμάτευτες, όπως στην περίπτωση της παραμονής
των αμερικανικών βάσεων στην Ελλάδα. Ακόμη και στο τεχνικό θέμα της
εντάξεως της Ελλάδος στη ζώνη του ευρώ, το ΠΑΣΟΚ προσέδωσε διαστάσεις
«ιδεολογικές», μόνον στη δεύτερη τετραετία του κ. Κώστα Σημίτη εσύρθη
το κόμμα του Ανδρέα Παπανδρέου σε ένα ιδεολογικό κενό και αποξενώθηκε
από τους αριστερούς του ψηφοφόρους. Η υποβάθμιση της ιδεολογικής
πενίας που καταγράφει η δημοσκόπηση της «Κ» είναι ένα θέμα που πρέπει
άμεσα να αντιμετωπισθεί, αλλιώς η Ν.Δ. θα καταστεί απλώς κόμμα
διαχειρήσεως, δίχως ταυτότητα.
)
