Περί σκουπιδιών και χωματερών.

[doctormarkon]

Κοιτάξτε μέρος που διάλεξαν για να γίνει χωματερή.
Κατά τ' άλλα οικολογία και πράσινη ανάπτυξη.



Και πάλι οι δημοσιοκάφροι που τα παίρνουν λένε συνεχώς το ηλίθιο επιχείρημα.

Και που θα πάνε τα σκουπίδια?

Ξέρετε ότι τα σκουπίδια είναι ένα φαινόμενο νεότατο που δεν υπήρχε πριν 100 χρόνια.
Πριν 50 χρόνια τα σκουπίδια ήταν πολύ λίγα και πέρναγε λέει το κάρο του Δήμου κάθε βδομάδα.

Τι είναι αυτό που τα δημιουργεί?

Τι είναι αυτό που σήμερα τα κάνει να πολλαπλασιάζονται?

[doctormarkon]

Τα σκουπίδια έχουν γίνει το σημαντικότερο κοινωνικό και οικολογικό πρόβλημα στις σύγχρονες κοινωνίες. Το πρόβλημα κορυφώθηκε όταν, το 1991, ένα πλωτό απορριμματοφόρο με το όνομα ‘Morbo 4000’, γύριζε συνεχώς τις θάλασσες ολόκληρου του κόσμου, αναζητώντας ένα μέρος για να αποθέσει φορτίο τριών τόνων σκουπιδιών. Από τότε το ζήτημα αυτό άρχισε να γίνεται αντικείμενο επιστημονικών μελετών στα αμερικανικά πανεπιστήμια, αλλά και κεντρικό θέμα στη συνδιάσκεψη του Ρίο. Ωστόσο, μερικές έρευνες γίνονται συχνά αντικείμενο επικρίσεων ή ακόμα και χλευασμού από τον τύπο, τους κυβερνητικούς φορείς και από τη λεγόμενη ‘κοινή γνώμη’ κυρίως όταν εξετάζουν τις ευρύτερες ιστορικές, οικονομικές, πολιτιστικές, πολιτικές, ακόμα και ψυχολογικές παραμέτρους του ζητήματος, αποφεύγοντας να δώσουν έτοιμες τεχνικές λύσεις για τη διαχείριση του προβλήματος των σκουπιδιών. Η ενασχόληση με το ζήτημα αυτό σε βάθος και με όλες του τις παραμέτρους αποτελεί ένα θέμα «ταμπού», αφού μπορεί να εγείρει προβληματισμούς να προκαλέσει συζητήσεις ακόμα και να ξυπνήσει συνειδήσεις.
Από την άλλη, οι αρμόδιοι για τη διαχείριση φορείς επικεντρώνονται στις πρακτικές λύσεις, συμπεριλαμβανομένης και της καταστολής των διαμαρτυρόμενων κατοίκων, -συμπεριφερόμενοι ακριβώς όπως το συμβατικό ιατρικό ιερατείο που επιχειρεί να καταστείλει τα συμπτώματα - παραβλέποντας τις γενεσιουργές αιτίες του προβλήματος, οι οποίες εντοπίζονται, στην αλόγιστη καπιταλιστική ανάπτυξη.



Το πρόβλημα των σκουπιδιών είναι νεότατο και συνδέεται με την υπέρμετρη και αλόγιστη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Το ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι ο όγκος των σκουπιδιών τείνει να αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο. Συγκεκριμένα, στην Ευρώπη, μεταξύ 1995-1998, η ποσότητα των σκουπιδιών αυξήθηκε κατά 15% και αναμένεται μέχρι το 2020 να αυξηθεί κατά 45% σε σχέση με το 1995 (βλ και http://europa.eu.int/comm/environment/y ... ex-et.html). Το πρόβλημα άρχισε να εμφανίζεται στα τέλη της φάσης του μονοπωλιακού καπιταλισμού, η οποία είναι γνωστή ως φορντισμός και σημαίνει, εν ολίγοις, μαζική παραγωγή διαρκών καταναλωτικών αγαθών προορισμένα για μαζική κατανάλωση . Εντάθηκε κυρίως τα τελευταία χρόνια, όταν η αγορά καταναλωτικών αγαθών άρχισε να γίνεται αγορά αντικατάστασης και το ενδιαφέρον των επιχειρήσεων επικεντρώθηκε στη διαφήμιση, στην παραγωγή καινοτόμων προϊόντων, καθώς και στη σχεδιασμένη αχρήστευση . Η σημερινή καπιταλιστική φάση διαφέρει από τον σταθερό αστικό κόσμο του 19ου αιώνα όπου ο κάθε καταναλωτής μετρούσε προσεκτικά τα λεφτά του σε σχέση με την αξία του εμπορεύματος, τις ανάγκες του και τα έσοδά του. Αυτός ήταν ο κόσμος που αναφερόταν ο Μαρξ, όπου ο καπιταλιστής μετρούσε προσεκτικά την υπεραξία που αποκόμιζε από τη μισθωτή εργασία προκειμένου να επενδύσει και να επεκταθεί. Εκείνη την εποχή κανείς δεν μπορούσε να μιλήσει για «επανάσταση» ενός νέου αποσμητικού, αλλά ούτε και για πρόβλημα σκουπιδιών.

[doctormarkon]

Αλλά τελικά Τι είναι Σκουπίδια?

Κατά μία απλοϊκή, στερεοτυπική, αλλά και κυρίαρχη άποψη, σκουπίδια είναι ένας σωρός άχρηστων πραγμάτων χωρίς αξία. Όμως για να απαντήσουμε στο ερώτημα θα πρέπει να ανατρέξουμε στην μαρξιστική θεωρία του εμπορεύματος και της αξίας. Διότι αυτό που χαρακτηρίζεται ως απόρριμμα ήταν κάποτε εμπόρευμα το οποίο αποκρυσταλλώνει την κοινωνικά αναγκαία εργασία που χρειάστηκε για να παραχθεί και έχει αξία χρήσης και ανταλλακτική αξία. Η αξία χρήσης αναφέρεται στις ιδιότητες εκείνες που το καθιστούν χρήσιμο, ανταποκρινόμενο στις ανάγκες του ανθρώπου. Η ανταλλακτική αξία αναφέρεται σε ιδιότητες που υπερβαίνουν τις αισθήσεις μας και καθιστούν το εμπόρευμα κοινωνικό πράγμα. Η ανταλλακτική αξία είναι μία κοινωνική σχέση και το πρόβλημα των σκουπιδιών σχετίζεται με τη διατάραξη αυτής της κοινωνικές σχέσης συμπαρασύροντας σχεδόν όλες τις κοινωνικές σχέσεις στο σύνολό τους. Διότι σήμερα, το πρόβλημα δεν είναι η αξιοποίηση των σπανιζόντων πόρων, αλλά η διάθεση των υπεράφθονων πόρων. Το μέγεθος αυτού του κοινωνικού πλεονάσματος δεν έχει ιστορικό προηγούμενο, αλλά η χρήση του φανερώνει τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη δυτική καπιταλιστική κοινωνία αξιοποιεί τον κοινωνικό της πλούτο. Οι σωροί των σκουπιδιών είναι μία από τις ενδείξεις του τρόπου με τον οποίο η σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες αντιμετωπίζουν τα προϊόντα της ανθρώπινης εργασίας.

Στην παρούσα καπιταλιστική φάση, ένα εμπόρευμα αποκτά και άλλες ιδιότητες ως αποτέλεσμα της εξέλιξης των μαζικών μέσων ενημέρωσης και της διαφήμισης. Πρόκειται για μία συμβολική αξία, με την έννοια ότι το εμπόρευμα επενδύεται με σύμβολα κύρους τα οποία δίνουν την αίσθηση της ταυτότητας σ’ ένα άτομο επιβεβαιώνοντας το εκ των άνω καθορισμένο ‘καλό γούστο’ του. Η συμβολική αξία δεν προσθέτει τίποτα στην αξία χρήσης αλλά επηρεάζει την ανταλλακτική αξία. Συνδέεται περισσότερο με τη συσκευασία, με τη διαφοροποίηση και με τη διαφήμιση. Συμβαίνει, συχνά, ένα ελάττωμα στη συσκευασία να οδηγεί εμπορεύματα στην καταστροφή κατά τη διαδικασία της παραγωγής πριν ακόμα κυκλοφορήσουν στην αγορά. Η συσκευασία επιτρέπει στο εμπόρευμα να κυκλοφορήσει στην αγορά ή να γίνει αντικείμενο ανταλλαγής ή να προσφερθεί ως δώρο. Όμως, όταν το εμπόρευμα φθάνει στον τελικό αγοραστή, η συσκευασία αποχωρίζεται από αυτό και γίνεται απόρριμμα.

[doctormarkon]

Τι πετάει ο κόσμος και γιατί


Ο κυριότερος λόγος που ωθεί κάποιους ανθρώπους να πετούν πράγματα στα σκουπίδια είναι η αστική αντίληψη περί καθαριότητας, η οποία συνδέεται στενά με τον ατομισμό και την αντίληψη ότι κάθε τι περιττό για κάποιον πρέπει να πετάγεται και να εξαφανίζεται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ότι αυτό θα μπορούσε να είναι χρήσιμο για κάποιον άλλο. Ήδη από τις αρχές του περασμένου αιώνα οι ειδικοί και διαμορφωτές της υγείας παρότρυναν τον κόσμο να πετάει όλα τα παλιά πράγματα Με την επινόηση του life style, αυτό που προσδίδει ταυτότητα δεν είναι μόνο το τι κατέχει κάποιος, αλλά και τι πετάει. Συχνά η απαλλαγή από κάθε τι περιττό, ή η αντικατάσταση κάθε τι παλιού με καινούργιο, θεωρείται ένδειξη καλού γούστου και κύρους που ανοίγει το δρόμο για ανώτερη κοινωνική τάξη. Σε τηλεοπτικές εκπομπές, ψυχολόγοι υποδεικνύουν τρόπους ζωής στους οποίους, η απαλλαγή από κάθε τι περιττό, θεωρείται ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ψυχική υγεία. Συγκεκριμένα σε μία τηλεοπτική εκπομπή γνωστός ψυχολόγος έλεγε: «αν κάνεις το σπίτι σου μουσείο να είσαι σίγουρος ότι το πιο σκονισμένο αντικείμενο θα είσαι εσύ». Οι υποδείξεις τρόπων ζωής συναντιόνται και σε ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου όπως «η θεία από το Σικάγο» που πείθει την οικογένεια να πετάξει το πιάνο και να αγοράσει πικ απ, όπως επίσης να αλλάξει την επίπλωση προκειμένου οι ανύπαντρες κόρες να βρουν πλούσιο γαμπρό. Σε άλλη ταινία με τίτλο «..η δε γυνή να φοβείται τον άνδρα», οι αξιώσεις της νύφης να μετακομίσει «σε ένα καθώς πρέπει διαμέρισμα» και να πετάξει την «παλιατζούρα» οδήγησαν το ζευγάρι σε διαζύγιο.
Αλλά τι πρέπει να πετάξει κάποιος για να είναι καθώς πρέπει; Ένα ζευγάρι νεόνυμφων που ρωτήθηκε ισχυρίζεται ότι πέταξε, μαζί με το κουτί, τα περισσότερα από τα δώρα που έφεραν στο γάμο τους, κάποιοι γνωστοί «για να βγάλουν την υποχρέωση». Άλλοι είπαν ότι πέταξαν βιβλία που έκριναν ότι δεν είναι πια μοντέρνα, δίσκους, ρούχα καινούργια, ακόμα και έπιπλα. Επίσης κάποιοι άλλοι είπαν ότι πετούν ανεξέλεγκτα πράγματα χωρίς να το πολυσκεφτούν. «Ότι πιάνει χώρο», «ότι πιάνει σκόνη», «μερικές φορές μαζί με τα άχρηστα πετώ και πράγματα που μου είναι χρήσιμα και την άλλη μέρα το μετανιώνω». Έτσι οτιδήποτε δεν χρησιμοποιείται καθημερινά και άμεσα, οτιδήποτε δεν είναι πρακτικό θεωρείται αυτόματα βρώμικο ή εν δυνάμει μολυσμένο. Γίνεται εμπόδιο στην καθημερινή εργασία καθαριότητας του σπιτιού αφού πιάνει σκόνη.

Τα αντικείμενα που θεωρούνται από τον περισσότερο κόσμο ως.....πηγή μόλυνσης είναι αυτά που χρησιμοποιούσε κάποιος που έχει πεθάνει. Αντικείμενα που για κάποιον άνθρωπο ήταν χρήσιμα και αγαπημένα όσο ζούσε, όταν πεθαίνει οι συγγενείς επιδιώκουν να απαλλαγούν όσο πιο γρήγορα γίνεται από αυτά. Μερικοί παρακαλούν οποιονδήποτε να αδειάσει το σπίτι, να βγάλει τα πράγματα στο δρόμο ή να τα πετάξει από το μπαλκόνι για να τελειώσει γρήγορα την εκκένωση. Αυτές οι ενέργειες είναι πολύ συχνές και σχετίζονται με την αντίληψη που έχει η πλειοψηφία των μελών της κοινωνίας για το θάνατο. Ο θάνατος είναι ένα ζήτημα ταμπού για το οποίο κανείς άλλος εκτός από τους ειδικούς (γιατρούς, δικηγόρους, ιερείς) δεν επιτρέπεται να μιλά. Πρόκειται για μία οιονεί ανυπαρξία του θανάτου, για ένα ατυχές γεγονός που όταν συμβαίνει καλύπτεται από ψέμα, ντροπή και αποστροφή Εξ αιτίας αυτής της γενικευμένης αντίληψης για το θάνατο, οτιδήποτε αντικείμενο χρησιμοποιούσε κάποιος που πέθανε, γίνεται ανεπιθύμητο από τα κοντινά του πρόσωπα. Θεωρείται βρώμικο, μολυσμένο, μακάβριο. Από τον κανόνα αυτό εξαιρούνται κάποια άτομα της ανώτατης αστικής τάξης ή εκκεντρικοί διανοούμενοι, για τους οποίους η συντήρηση πραγμάτων των πεθαμένων ταυτίζεται άλλοτε με τη συνέχεια της οικογενειακής τους παράδοσης και άλλοτε με την υπογράμμιση της ατομικότητάς τους και τη διαφοροποίησή τους από τη μάζα και τις αντιλήψεις της.

[doctormarkon]

Ιδιοτέλεια vs ατομικότητα.

Την ημέρα που η Βενεζουέλα θεσμοθέτησε το δικαίωμα των πολιτών στη στέγη-εμπόρευμα, τα ¾ του πληθυσμού ανακάλυψαν ότι τα σπίτια που είχαν χτίσει μόνοι τους είχαν υποβαθμιστεί σε άθλιες τρώγλες. Επί πλέον απαγορεύτηκε να χτίζει κάποιος το σπίτι του μόνος του χωρίς οικοδομική άδεια και σχέδιο από τον μηχανικό. Τα χρήσιμα σκουπίδια και τα μικροέπιπλα στην πόλη του Καράκας που μέχρι εκείνη τη μέρα επαναχρησιμοποιούνταν έξοχα σαν οικοδομικά υλικά, δημιούργησαν πρόβλημα στερεών αποβλήτων. Επιπλέον εμφανίστηκαν αναρίθμητες νομοθετικές ρυθμίσεις που χαρακτήριζαν την επινοητικότητα όσων επιχειρούσαν να χτίσουν μόνοι τους το σπίτι τους ως παράνομη και εγκληματική
Τα σκουπίδια «μιλάνε» μέσα από τις διηγήσεις ρακοσυλλεκτών και αποκαλύπτουν το μέγεθος της ιδιοτέλειας. Συγκεκριμένα ένας από αυτούς ισχυρίζεται ότι βρήκε στα σκουπίδια ένα βάζο μέσα στο οποίο υπήρχαν κοσμήματα μεγάλης αξίας καλυμμένα με περιττώματα και σπασμένα γυαλιά, ένδειξη ότι εκείνοι που τα πέταξαν ήθελαν να είναι βέβαιοι ότι θα καταλήξουν στη χωματερή και όχι στα χέρια κάποιου τρίτου. Η ιδιοτέλεια αυτή σήμερα ενισχύεται σήμερα και από τους κρατικούς φορείς σε πολλές χώρες του κόσμου και εκδηλώνεται με τη φύλαξη των χωματερών από αστυνομικές δυνάμεις και την ποινικοποίηση της τάσης των αποκλήρων να αναζητούν στα σκουπίδια «πεταμένους» θησαυρούς. Το επιχείρημα είναι πάλι η αστική σχιζοφρενική αντίληψη περί «υγείας» η οποία από τη μια επιβάλλει λειτουργία χωματερής σε υποβαθμισμένες συνοικίες και από την άλλη απαγορεύει την ιδιοποίηση του «προϊόντος» από τους απόκληρους. Στην Αργεντινή όταν τη διαχείριση των απορριμμάτων ανέλαβαν μεγάλες εταιρίες, η αναζήτηση από κοινούς θνητούς ποινικοποιήθηκε. Μετά την κατάρρευση της οικονομίας κατά τα τέλη του 2001, σημειώθηκαν μάχες δίπλα σε σωρούς σκουπιδιών μεταξύ φτωχών πολιτών και της αστυνομίας.

[doctormarkon]

Αυτό είναι ένα άρθρο που είχα γράψει αλλά δεν φρόντισα να τρέξω για να το δημοσιεύσω σε κάποιο περιοδικό.

Το δημοσιεύω λοιπόν εδώ Η βιβλιογραφία που χρησιμοποίησα είναι αυτή για όποιον ενδιαφέρεται να ψάξει το θέμα περισσότερο.

1. Allen John:1996 Fordism and Modern Industry Στο Hall Stuart et al: Modernity. Blackwell
2. Αντωνοπούλου Μαρία:2000 Κοινωνική πράξη και υλισμός. Αλεξάνδρεια
3. Βιόλα Φιλίππο: 1993 Η κοινωνία της αφαίρεσης. Στάχυ.
4. Cornford Adam:1994 Η κατεργασία των κοπράνων-Καπιταλισμός, Ρατσισμός, Εντροπία Ελευθεριακή Κουλτούρα- Το μοναστήρι του Θελήματος
5. Forrester Viviane:1997 Ηοικονομία της φρίκης. Νέα Σύνορα-Λιβάνης.
6. Garrigues Lisa: 2002 «Αργεντινή: Ένας νέος κόσμος γεννιέται- Ξεκινώντας από την αρχή: Η νέα οικονομία στην Αργεντινή» http://epp15.tripod.com/argentini-neoskosmos.htm. Και http://argentina.indymedia.org/news/2002/09/48092.php και περιοδικό ΥES http://www.futurenet.org
7. Gorz Andre: 1999 Η αθλιότητα του σήμερα και η προοπτική για το αύριο. «Νέα Σύνορα» - Λιβάνης.
8. Gorz Andre:1986 Αντίο προλεταριάτο. Νέα σκέψη.
9. Illich Ivan: 1999 Για τις ανάγκες του ανθρώπου σήμερα. Μαύρη Λίστα.
10. Lotziak Conrad:2002 The myth of consumerism. Pluto Press
11. Μανδραβέλλης Πάσχος:2000 «Θησαυροί γνώσεων στις χωματερές.....» Άρθρο στο ένθετο ‘new Millennium’ της εφημερίδας «Tύπος της Κυριακής» Ιούλιος 2000, ή http://www.medium.gr/articles/103955821386506.shtml.
12. Marcuse Herbert: 1971β Ο μονοδιάστατος άνθρωπος. Παπαζήσης.
13. Μποντριγιάρ Ζαν: χ.χ Ρέκβιεμ για τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας. Ελεύθερος Τύπος
14. Murray Robin: 1989 Fordism and Post Fordism. Στο Hall Stuart, Held David and Tony Mc Grew et all:1992 Modernity and its futures. Polity Press-Open University Press.
15. Ρήγου Μυρτώ:1993 Ο θάνατος στη νεωτερικότητα. Πλέθρον.
16. Rifkin Jeremy: 1995 Το τέλος της εργασίας και το μέλλον της. Νέα Σύνορα-Λιβάνης.
17. Rifkin Jeremy:2001 Η κοινωνία της πρόσβασης. Νέα Σύνορα Λιβάνης
18. Σεραφετινίδου Μελίνας:1995 Κοινωνιολογία των Μ.Μ.Ε. – Ο ρόλος των μέσων στην αναπαραγωγή του συγχρονου Καπιταλισμού. Gutenberg.
19. Σεραφετινίδου Μελίνας: 2002 Εισαγωγή στην Πολιτική Κοινωνιολογία. Gutenberg
20. Srasser Susan:1998 The convenience is out of this world-The garbage disposer and American consumer culture. Στης ιδίας και άλλων: Getting and Spending Cambridge University Press.
21. Thrift Nigel: 1989 Images of social change. Στο Chris Hamnet et al: Restructing Britain.- The changing social structure. SAGE.

[KELAINO]

Έμπαινε δόκτορ, πολύ καλό!

[doctormarkon]

Ενα σχέδιο διαχείρισης σκουπιδιών και ανακύκλωσης είναι πολύ εφικτό.
Αλλά ένα τέτοιο σχέδιο θα έθετε υπό αμφισβήτηση το καπιταλιστικό σύστημα στο σύνολό του.

Και ένα πείραμα.

Βγάλτε ότι δεν χρειάζεστε στο δρόμο σε ένα φανερό σημείο.

Σε λίγη ώρα δεν θα υπάρχον.

Αλλά θα βρεθούν και πολλοί ξυνοί που θα σας κατσαδιάσουν.

Το πείραμα το έχω κάνει πολλές φορές.
Και όντως βρέθηκε ο ξυνός.

Του έπιασα κουβέντα. Του είπα ότι ήταν ρούχα παιδικά πολύ καλής ποιότητας που θα μπορούσε να τα φορέσει ένα μικρότερο παιδάκι.

Εκείνος ο ξυνός είπε:

Να πάνε να δουλεψουνε για να τα αγοράσουνε.

Ότι δεν χρειάζεται σε σένα πρέπει να πηγαίνει στα σκουπίδια.

Αυτό λέει πολλά για τη νοοτροπία του κόσμου.



Ξέχασα να πω ότι είμαι κατά της ανακύκλωσης.

Όχι δεν θα μπω στον κόπο να διαχωρίζω τα χαρτιά τα μπουκάλια κλπ.

Επειδή αυτό το κάνουν πάνω από 400 οικογένειες στην Αθήνα και ζούν από τη δουλειά αυτή.
Οι ρακοσυλλέκτες της Αθήνας δηλαδή.

Γιατί να δίνουμε μασημένη τροφή στον κάθε Μπόμπολα και την παρέα του για να εκμεταλλεύεται τους εργαζόμενους που εργάζονται κάτω από άθλιες συνθήκες. Οι ρακοσυλλέκτες του τα δίνουν και πληρώνονται γι αυτό.
Η πουλάνε στο Μοναστηράκι τα αντικείμενα που ανακλύπτουν.

Από αυτό ζει πολύς κόσμος. Και μάλιστα καλά.