ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ

Με τον όρο Γραμματεία εννοούμε το σύνολο της συγγραφικής παραγωγής ενός πολιτισμού στην περίοδο που κάθε φορά μας απασχολεί.

ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ

Αρχαϊκή περίοδος: (δεύτερο μισό του 8ου ως το πρώτο τέταρτο του 5ου π.Χ). Έπος, Λυρική ποίηση (Ελεγεία-Ίαμβος-Μονωδία-Χορική ποίηση), Προσωκρατική φιλοσοφία (διερεύνηση της φύσης).

Κλασσική περίοδος: (δεύτερο τέταρτο του 5ου έως το δεύτερο μισό του 4ου π.Χ). Επίκεντρο η Αθήνα, νικήτρια των Περσικών πολέμων. Ενίσχυσις ελληνικής εθνικής συνείδησης, ανάπτυξη του δημοκρατικού πολιτεύματος και ενεργός συμμετοχή του πολίτη στα κοινά της πόλης-κράτους από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά. Αττικό δράμα, εξάπλωση πεζού λόγου (ιστοριογραφία, φιλοσοφικός διάλογος (στροφή θεωρητικού στοχασμού στον άνθρωπο και την κοινωνία: σοφιστές, Σωκράτης), ρητορική.

Ελληνιστική περίοδος: (323 θάνατος Αλεξάνδρου έως 31 π.Χ ναυμαχία Ακτίου). Συμβολή της Αθήνας, αλλά κυρίαρχο πνευματικό κέντρο η Αλεξάνδρεια με επίκεντρο το Μουσείον στο οποίο ανήκε η βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας. Καλλιεργούνται οι επιστήμες και τα γράμματα, νέος τύπος ποίησης που διακρίνεται για την εξεζητημένη κομψότητα, τη λογιότητα ως τον εγκυκλοπαιδισμό. Πολυάριθμες φιλοσοφικές σχολές των οποίων η διδασκαλία βρίσκει απήχηση σε μεγάλα τμήματα του λαού. Ο ελληνικός τρόπος ζωής εξαπλώνεται. Νέα Κωμωδία, επίγραμμα, ελληνιστικό έπος (παραδοσιακό, νεωτερικό), επύλλιον, επίγραμμα, πεζό ερωτικό μυθιστόρημα.

Αυτοκρατορική περίοδος: (31 π.Χ έως 330 ίδρυση Κωνσταντινουπόλεως). Ενιαίο ρωμαϊκό κράτος. Η ελληνική και η λατινική χρησιμοποιούνται εξίσου από τους μορφωμένους. Το πρακτικό ρωμαϊκό πνεύμα αποτυπώνεται στους προσανατολισμούς της εκπαίδευσης χρησιμοποιώντας ως εργαλεία την ρητορική παιδεία κα την πρακτική φιλοσοφία (ηθική, πολιτική θεωρία). Στο πεδίο της ρητορικής διαμορφώνονται τα αντίπαλα ρεύματα του Αττικισμού, που αναζητά τα πρότυπά του στην κλασσική κληρονομιά και καλλιεργεί τη λιτότητα, και του Ασιανισμού, που προσδίδει μεγαλύτερη σημασία στον καλλωπισμό του λόγου με σχήματα και στη χρήση τεχνικών που αποσκοπούν στη διέγερση του συναισθήματος. Επίσης εμφάνιση της χριστιανικής γραμματείας. Επιπλέον καλλιεργούνται η φιλολογία, η γραμματική και η ρητορική θεωρία, ενώ αφθονούν πεζά μεγαλόπνοα έργα γνωστικού περιεχομένου (γεωγραφικού, ιστορικού, αρχαιοδιφικού, εγκυκλοπαιδικού κ.α).

Όψιμη Αρχαιότητα: (μέσα 4ου έως μέσα 6ου μ.Χ). Άνθηση εκκλησιαστικής ρητορείας και ιστορίας, περιορισμός πρωτοτυπίας του φιλοσοφικού στοχασμού και στροφή προς τον υπομνηματισμό των κειμένων των κλασικών φιλοσόφων, ενώ, παράλληλα, παρατηρείται αφομοίωση στοιχείων της ελληνικής πνευματικής παράδοσης στην χριστιανική θεολογία.